2025 üçüncü Çeyrek GSYH’da büyüme oranı yüzde 3,7 oldu.
Takvim etkisinden arındırılmış GSYH zincirlenmiş hacim endeksi de 2025 yılı üçünü çeyreğinde kinci çeyreğe göre de yüzde 1,1 oranında arttı.
İMF 2025 yılı gelişmekte olan ülkelerde büyüme tahmini yüzde 3,8’dir. Türkiye için ise 3,2’dir. OECD Türkiye büyüme tahmini daha yüksek, 3,6’dır.
Bu durumda Türkiye de büyüme gelişmekte olan ülkeler ortalamasına yakındır. Demek ki, Türkiye’de durgunluk sorunu yoktur.
Günlük yaşamda, reel sektör zorda görünüyor. Ama 3 çeyrek sanayi sektöründe büyüme 6,5 ve imalat sanayiinde büyüme yüzde 7,7 oldu. Burada çözülmesi gereken bir çelişki var.
Şimdilik söylenecek; Büyüme katma değer artışını ifade ediyor. Günlük hayatta gördüğümüz ise “özellikle KOBİ’lerin ve iç pazara çalışan firmaların kârlılık, nakit akışı ve borç baskısı altında olması” dır. Üretim artarken bile, yüksek maliyet–düşük marj–yüksek reel faiz üçgeni yüzünden reel sektör kendini kriz içinde hissedebiliyor.
Harcamalar yöntemi ile GSYH’da büyümeye , en büyük katkı 3,6 oranı ile sabit sermaye yatırımları yaptı. Toplam talepte yüzde 2,7 yüzdelik puan katkı yaptı. Dış ticaret negatif katkı yaptı. (Aşağıdaki Tablo)
Kişi başına düşen GSYH 17,9 bin dolar oldu.
Dolar cinsinden kişi başına GSYH hesaplarken, ihtiyatlı olmalıyız.
Kişi başına düşen GSYH (Nominal) veya fert başına gelir, GSYH’nin nüfusa bölünmesi ile bulunur. Reel gelir artışını gösterir.
Kur farkları ve TL, dolar enflasyon farkı nedeni ile dolar cinsinden fert başına GSYH satın alma gücünü tam olarak yansıtmaz. Bu nedenle ülkelerin refah seviyesini, yaşam standardını tespit etmek için, fert başına nominal dolar değeri fert başına gelir yanında, satın alma gücü paritesine (SAGP) göre fert başına GSYH de bir kriter olarak kullanılır. Bu yolla ülkelerin satın alma gücünü mukayese yapabilmesi imkanı sağlanmış olur.
Söz gelimi ABD’de bir mal ve hizmet tüketimi sepetinin değeri 1 dolar, Türkiye’de 50 cent ise, satın alma gücü paritesine göre ABD’de 10 bin dolar gelir, Türkiye’de 20 bin dolardır.
- 2013 yılında, 12,6 bin dolar olan fert başına GSYH, 2024 yılında 15,5 bin dolara yükseldi. Yüzde 23 arttı.
- 2013 yılında 23,7 olan satın alma gücüne göre GSYH, 2024 yılında 35,3 bin dolara yükseldi. Yüzde 48,9 oranında arttı.
Bu demektir ki, Türkiye’de mal ve hizmet fiyatları ABD’ ye göre ucuzladı. O zaman ihracatçılar neden kur sorunu var diyor?
Fert başına büyümede, refah artışını göstermez. Zengin daha zengin fakir daha fakir olabilir. Söz gelimi bir köyde 100 kişi yaşıyor. Köyün GSYH’sı 100 bin liradır. Fert başına GSYH 1000 lira olur. Köyde bir kişiye milli piyango çıktı. Eline 100 bin lira geçti. Köyün toplam geliri 200 bin lira oldu. Ortalama hesaplarsak fert başına gelir 2000 liraya çıktı. Yani fert başına gelir yüzde 100 arttı. Ama fiili olarak Bir kişinin geliri 101 bin lira oldu. Diğer 99 kişinin geliri bin lirada kaldı.
İstikrar ve sosyal refah için Büyümenin Kapsayıcı olması gerekir.
Türkiye de düşük de olsa büyüme var ve fakat aynı zamanda kapsayıcı değildir.
- En yoksul kesimin milli gelirden aldığı pay azaldı, en zengin kesimin milli gelirden aldığı pay arttı.
- Gini katsayısı büyüdü. Yani gelir dağılımı bozuldu.
- Fiili işsizlik oranı arttı.
- Asgari ücret, asgari geçim seviyesinin altında kaldı.
Bu nedenlerle büyümenin toplum refahına ve kalkınmaya yansıması için paylaşımcı, kapsamlı, kaliteli ve sürdürülebilir büyüme olması gerekir. Kalkınma tarifinde hem büyüme var hem de sosyal kalkınma var.
Yayınlama 3 Aralık 2025
Yayın Köşe Yazıları, Son Köşe Yazıları, vitrin, vitrin2, Yeni Çağ
About Post Author
