Gerçekti ,Hayal Oldu:Köy Enstitüleri

Gerçekti ,Hayal Oldu:Köy Enstitüleri

Çağdaş cumhuriyetimizin önemli dönüşüm-aydınlanma projelerindendi Köy Enstitüleri…
Milli Eğitim Bakanı Hasan Ali Yücel ile İlköğretim Genel Müdürü İsmail Hakkı Tonguç ile özdeşleşmişlerdi..
Bu vesile Hasan Ali Yücel’in felsefe öğretmeni ,İsmail Hakkı Tonguç’un da resim ve el işi öğretmeni olduklarını hatırlatmalıyım.Dönüşümün de icraatın da felsefi ve sanatsal arka planı olduğu gerçeklğini bu projede bu isimlerle teyit etmiş olalım. “Niye yaratıcı olup teknoloji üretemiyoruz”hayıflanmasına yanıt da buradadır.
Cumhurbaşkanı İsmet İnönü himayelerinde Bakan Yücel ,Genel Müdür Tonguç öncülüğünde kuruluyorlardı.Tarih 17 Nisan 1940 idi.Tam 81 yıl önce kurtuluşun projesi bulunmuştu;şimdi bile bulanamamış olan projeydi aslında…
Amaç köy ilkokullarına öğretmen yetiştirmekti.Fakat bu amacın içerisine daha içerikli-derinlikli amaçlar da monte edilmişti.
Ülkenin gereksinim duyduğu ,yakıcı bir şekilde gereksinim duyduğu insan kaynaklarını yetiştirmek de çarpıcı amaçlardan birisiydi.Hem meslek öğreniyorlar hem de eğitim alıyorlardı.Beceri kazanıp kültürlü olarak yetişiyorlardı.
Dersler 3 gruptu:Kültür Dersleri ( Türkçe,Tarih,Coğrafya,FKB,Müzik,Halk Oyunları ,Kooperatifçilik,İşletme Ekonomisi,Ziraat Ekonomisi-Girişimciliği);
Ziraat Dersleri (Tarla Ziraatı,Sanayi Bitkileri Ziraatı,Bahçe Ziraatı,Kümes Hayvancılığı ,Arıcılık ,Balıkçılık);
Teknik Dersler (Demircilik ,Nalbantlık ,Köy Ev ve El Sanatları,Makine-Motor Kullanımı)…
1980’li yıllarda keşfedilen girişimciliğin temelleri atılmıştı.Kooperatifçilik ile topyekün ,birlikte ,hep birlikte kalkınmanın temelleri atılıyordu ki yoksulluğu bitirmek ,yardım edilmiş yoksulları müreffeh kılmak gaye ediliyordu.
Amaç köylünün kalkınması ,köylünün eğitimli olması ,köylünün köyde kalmasını sağlamaktı.Köy öğretmenler ve öğrencilerce imar ve inşa ediliyordu.Alternatif tarım ve hayvancılık teknikleri köylülere gösteriliyordu.Eğitim tamamen iş ve sorun çözme odaklıydı.
Müzik ,folklor ve resim dersleriyle sanatsal duyarlılık ,yaratıcılık geliştiriliyordu.
Dünya Klasikleri tercüme edilerek okutuluyordu.Ulusal olana da evrensel olana da duyarlılardı.Aydınlanıp aydınlatacaklardı tüm toplumu…
Günümüzde iş dünyasının “nitelikli insan kaynağı bulamıyoruz” yakınmalarını aklıma getirince de ,eğitimde reform çığlıklarını düşününce de Köy Enstitüleri deneyinin referans alınması gerekliliği kaçınılmaz olarak ortaya çıkıyor…
Öğrencilerin eli iş tutuyor,ağzı laf yapıyor,kalemi yazıyor,hikayeciler,denemeciler ve romancılar yetişiyordu…”İş için işte eğitim” temel mottoydu…
Mesleği var ,lider nitelikli,takım çalışmasına-dayanışmaya yatkın ,sorun çözebilen kuşaklar yetişiyordu.Edebiyatçılar,bilim adamları,politikacılar yetişiyordu:Fakir Baykurt,Hasan Fehmi Güneş,Yakup Kepenek,Mürüvvet Bilen,Pakize Türkoğlu,Ümit Kaftancıoğlu,Dursun Kut,Ali Yüce vd..
Büyü Bozuluyor
Ne olduysa ABD ile yakınlaşmadan sonra oldu.ABD Truman Doktrini çerçevesinde yardımlara başlamıştı ve fakat bedelini de ödeterek…Sovyet Tarzı Köy Enstitüleri ters geliyordu ABD’lilere,kooperatifçilikte dünya lideri olsalar da…Hem mesleği hem de kültürü olan ,manipüle edilemeyen insan kaynakları sanayi için tehlikeliydi..CHP döneminde müfredat değişti,ABD güdümlü Demokrat Parti döneminde de ,1954 yılında Köy Enstitüleri tamamen kapatıldı.
Kaptılmak elbette Köy Enstitülü bir kuşağın Türkiye’nin aydınlanmasına katkı vermelerinin önüne geçemedi.Çağdaş bir kuşak ,yeni kuşakların şekillenmesine anlamlı katkı verdiler.Örnek kuşak oldular.Hem donanımlı ,hem vatansever ,hem kültürlü bir kuşak olarak zihinlerimizde yer ettiler.Orijinal Türk Kalkınma ve Eğitim Modeli olarak tarihe geçti Köy Enstitüleri.
Ne ki,tam aydınlanmanın,tam kalkınmanın ,entelektüel şekillenmenin de mimarı ,mimarları olamadılar,engellendiler..Kesinlikle daha demokratik,daha zengin ,daha kültürlü bir toplum olurduk.Ne diyelim ; inşallah geleceğin kuşaklarını bu tarz eğitim modelleriyle şekillendirme olanağı buluruz,hazır eğitimde reform retoriğinin gündemde olduğu bir dönemdeyken…

Prof.Dr.Ali Akdemir,Arel Üniversitesi,aliakdemir@arel.edu.tr