Dolar olarak GSYH, Cari fiyatlarla TL gayrisafi milli hasılanın, yıllık ortalama cari dolar/TL kuruna bölünmesi ile bulunur.
Bu gösterge, ekonomide kişi başına düşen ortalama gelir düzeyini uluslararası karşılaştırmalara uygun hale getirir. Ancak dolar cinsinden ifade edildiğinde, kur dalgalanmalarına çok duyarlıdır. Bu nedenle aynı zamanda zaafiyet taşır.
- Eğer TL aşırı değer kazanır ve dolar değer kaybederse, TL’nin değeri yükseldiği için dolar cinsinden fert başına gelir daha yüksek çıkar. Çünkü aynı TL tutarı, daha az dolarla ifade edilirken doların değeri düştüğünde kişi başına gelir dolar bazında artar.
Türkiye de 2015 yılına kadar TL daha değerli idi. Söz gelimi, 2003 baz yılına göre MB TÜFE bazlı reel kur endeksi, yıllık ortalama olarak 100 üstünde idi. 2007 yılında 127,71 idi. Bunun nedeni doğrudan ve portföy yatırımı olarak Türkiye ye döviz girmesidir.
Türkiye ‘de 2007 yılında, bir euro ve bir dolardan oluşan, MB 2003 ve TÜFE bazlı reel kur endeksi, 127,71 idi. Yani sepete karşı TL değerli idi. 2007 fert başına GSYH dolar cinsinden 9191 dolar idi. Eğer kur istikrarlı olsaydı, 2007’de de bu endeks 100 olacaktı. Euro/ dolar paritesinin değişmediği varsayımı ile bu durumda fert başına GSYH daha düşük 7 197 dolar olacaktı.
- Eğer TL değer kaybeder ve dolar değer kazanırsa,
TL’nin değeri düştüğü için dolar cinsinden fert başına gelir daha düşük çıkar. Çünkü TL cinsinden gelir aynı kalsa bile, daha güçlü dolarla çevrildiğinde kişi başına gelir dolar bazında azalır.
Diğer ülkelerle karşılaştırma yapmak için her ülke fert başına geliri cari dolar olarak ve satın alma gücü paritesi olarak açıklıyor.
Cari dolar olarak açıklanmasını ihtiyatlı yorumlamak gerekir.
- Eğer TL aşırı değer kazanmışsa, dolar cinsinden fert başına gelir olduğundan daha yüksek görünür.
- Tersine, TL değer kaybederse, üretim artmış olsa bile dolar cinsinden gelir düşük görünür.
- Bu nedenle dolar bazında GSYH, gerçek üretim artışını değil, çoğu zaman kur hareketini yansıtır.
- Bir ülkenin reel büyümesi, verimlilik artışı ve istihdam yaratma kapasitesi güçlü olabilir, ancak para birimi değer kaybettiği için dolar cinsinden GSYH düşer.
- Bu durumda ekonomi gerçekte büyürken dolar bazında küçülmüş gibi görünür.
- Bu da hem yatırımcılar hem de kamuoyu açısından ekonominin yanlış algılanmasına yol açabilir.
- Hükûmetler dolar bazlı GSYH’yı bazen başarı göstergesi olarak sunar. Ancak bu, kur istikrarına bağlı olduğundan manipülasyona açık bir göstergedir.
- Halkın refahını veya satın alma gücünü yansıtmaz; çünkü dolar kuru yurtiçi fiyat seviyeleriyle bire bir ilişkili değildir.
Bizde, eğer kur istikrarı olsaydı, 2015 yılına kadar dolar cinsinden fert başına GSYH daha düşük, 2015 yılından bugüne kadar olduğundan daha yüksek olacaktı.
Yayınlama 22 Ekim 2025
Yayın Köşe Yazıları, Son Köşe Yazıları, vitrin, vitrin2, Yeni Çağ
About Post Author
