2022 ikinci çeyrekte 437 milyar dolar olan Türkiye’nin dış borç stoku üç yılda 111 milyar dolar arttı ve 548 milyar dolara yükseldi.
Kısa vadeli dış borç stoku 172,3 milyar dolardır. Kısa vadeli dış borç stokunun toplam borç stokuna oranı yüzde 31,6’dır.
Dünyada genel olarak dış borçlar uzun vadelidir. Uzun vade geri ödeme veya dış borçların çevrilmesini kolaylaştırır. Uzun vadede milli para dengeye gelir. Düşük kur sorunundan dolayı ortaya çıkan riskler azalır.
Türkiye de kısa vadeli dış borçların toplam dış borçlar içindeki payı, dünya ortalamasına göre yüksektir.
Aynı dönemde bir yılda ödenmesi gereken kısa vadeli dış borç stoku 40 milyar dolar arttı. Şimdi 226 milyar dolardır.
Türkiye’nin dış borçlarında, sigorta risk primi CDS oranı 206’dır.
Toplam dış borç stokunun yapısı şöyledir;
- Kamu sektörü: 228,3
- Merkez Bankası: 29,3
- Özel sektör :290,1
- Toplam: 547,7
1- Aslında dış borçların iktisadi ve sosyal etkileri itibariyle, kamu ve özel sektör dış borç yükü çok farklı değildir.
Döviz ihtiyacı, cari açığın finansmanı, faiz ve ülke risk primi açısından kamu ve özel dış borç aynı etkiye sahiptir.
Eğer hükümet bütçe açığı için dış borç aldıysa, bunun fayda ve maliyeti topluma yayılır. Türkiye yatırımlar arttığı için değil, popülizm tırmandığı için bütçe açığı veriyor.
Öte yandan yine ister özel sektör, ister kamu olsun; dış borç alındığında kaynak yada mal ve hizmet girişi olur, ekonomide canlanma olur.
Eğer dış borçlar, yatırım yapmak üzere alınırsa, teknoloji, makine ve techizat ithal etmek için kullanılırsa, bir yük değil tersine kalkınmanın bir aracı olur. Bu yatırımlar Üretim artışı ve ihracat yoluyla, kendi borçlarını öderler. Ayrıca da içerde istihdam yaratılmış olur.
Dış borç yükünün millî gelire oranı, borç yükünün ekonomi açısından ağır olup olmadığını göstermez. Burada temel sorun dış borç ödeme kapasitesidir. Bu kapasiteyi de döviz kazanma potansiyeli gösterir. Çünkü ister devlet ister özel sektör olsun, dış borçlar sonunda dövizle ödenecektir. Bunun içindir ki devlet veya özel sektör dış borcu değil, ülkenin dış borç stoku önemlidir.
2- Dış borçlar aşırı yük getirdi.
Dış borçların ekonomik etkiler dışında ortaya çıkardığı riskler, ülke riskinin artması, yoksullaşma ve kırılganlık, gibi etkiler ortaya çıkarıyorsa, ”dış borç aşırı yükü” var demektir.
Dahası, Türkiye’nin son on yılda kırılgan ülke olmasının bir nedeni cari açık, diğer nedeni kısa vadeli dış borçlarıdır. Kırılganlığa neden olduğu için, dış borçlarımız aşırı borç yükü getiriyor.
Gelişmekte olan ülkelerde doğrudan yabancı yatırım sermayesi girişi, sermayenin uzun süre ülkede kalacağından, cari açık yoluyla oluşan döviz kaybını telafi eder. Cari açığın en iyi finansman yoludur. Ancak Türkiye de doğrudan yabancı yatırım sermayesi girişi öteden beri sınırlı olduğu için ve özellikle son beş yılda düştüğü için, cari açık ya dış borçla veya Merkez Bankası rezervleri ile finanse ediliyor.
3- Gelecek nesillere kötü miras
Dış borçlarla eğer açıklar finanse edilmişse, gelecek nesillere yük getirir. Çünkü gelecek nesillere sermaye stoku bırakmıyoruz. Yalnızca çek yazmış oluyoruz.
Dış borçların geri ödenmesi halinde, net dış borç ödeyen bir ekonomide, dış borç mürettebatının GSYH’ ya oranı büyüme oranından daha büyükse, toplumda yoksullaşma olur. Yani dış borçları bugün biz kullanıyoruz, günü kurtarıyoruz ama acısı çocuklarımızdan ve torunlarımızdan çıkacak.
Yayınlama 24 Aralık 2025
Yayın Köşe Yazıları, Son Köşe Yazıları, vitrin, vitrin2, Yeni Çağ
About Post Author
