Covid-19; Belirti, Bulaşma ve Tanılar

Prof. DR. Abdullah OLGUN

• Viruslar
• Koronavirsular
• SARS-CoV-2
• COVID-19
• Korunma
• Tanı
• Aşı ve İlaç Çalışmaları

Viruslar

• Genetik parazitler
• Kendi başlarına çoğalamazlar
• Sadece canlı hücreyi enfekte eder ve böylece replike olabilir. Konak  hücre dışında replike olamaz
• Bir virus DNA ya da RNA’dan sadece birini barındırabilir ve bu sebeple DNA veya RNA virusu olarak adandırılır. Viruslerin büyük çoğunluğu RNA genomlarına sahiptir.

• Viral hayat döngüsü

• Tutunma
•  Hücreye giriş
•  Kapsidin soyulması
• Viral replikasyon (kopyalanma)
• Birleşme(olgunlaşma)
• Salınma

https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=50327901

Koronavirus
Koronavirus yeni bir virus değildir. Geniş bir virus ailesidir. An itibariyle,insana bulaşabilen 7 koronavirus biliniyor: 229E, NL63, OC43, HKU1, MERS-CoV, SARS-CoV, SARS-CoV-2. Aslında koronavirusler çok nadiren ölümcül olan virüslerdir.RNA’lı bir virustur. Lipit yapısında zarfı bulunur. Zarfın üzerinde protein  yapısında çıkıntıları vardır. Bu yapılar virusa kral tacı görüntüsü verdiği için latinceden Corona ismi verilmiştir. Soğuk algınlığında, solunum yolu hastalıklarında Rhinovirus, Adenovirus gibi Coronavirus da eskiden beri rol oynamaktadır.

https://commons.wikmedia.org/w/index.php?curid=86444014

2020 Pandemi

https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=88701413
• İnsan tarihinde pek çok salgın görülmüştür.
• Epidemiyoloji

Nicholas LePan, March 14, 2020, Visualizing the History of Pandemics
https://www.visualcapitalist.com/author/nicholas/

Koronavirus

• 2003 yılında Çin’de Severe Acute Respiratory Syndrom (SARS) adıyla bilinen solunum yolu enfeksiyonunun etkeni koronavirustur (SARS-CoV).
• 2012 yılında Middle East Respiratory Syndrom (MERS) görülmüştür. Enfeksiyonunun etkeni koronavirustur (MERS-CoV).
• 2019 yılında da COVID-19 görülmüştür. Etken SARS-CoV-2 adında yeni koronavirustur.
• Virusun üzerindeki çıkıntıların konak hücreye tutunmaları SARS virusundan (SARS-CoV) 4 kat daha güçlüdür.
• Bu özellik SARS-CoV-2’un hastalık yapabilmesinin SARS-CoV’a oranla daha fazla oluşunu gösterir

https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=698182

Deve
https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=77211771

Yarasa

https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=2013107

https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=57719937

Pangolin
https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=1788311

Dünya Sağlık Örgütü

1.  İlk vaka 1 Aralık 2019 – Çin
2. 30 Ocak 2020 Küresel halk sağlığı krizi (PHEIC) ilanında bulundu.
3. Bu ilanın yapılması için 3 şartın sağlanması gerekli:
4. Olay, olağanüstü veya beklenmedik olmalı.
5. Salgın, başladığı ülke haricindeki ülkeleri de tehdit edecek boyutta olmalı.
6. Salgının kontrol altına alınması için küresel bir çabanın gerekmesi.

• 11 Mart 2020’de salgını “pandemik” (küresel salgın) ilan etti.

Ülkelerin Aldığı Pandemi Önlemleri

• Karantina
• Sokağa çıkma yasağı
• Sınırların kapanması
• Hava trafiğinin durdurulması
• Kalabalık gruplar halinde dolaşmanın, toplanmanın yasaklanması
• Eğitim yerleri, ibadethaneler, tiyatro, sinema, müze, restoran veya kafelerin kapatılması
• Spor, kültür-sanat etkinliklerinin iptal edilmesi veya ertelenmesi
• Okul eğitimine ara verilmesi veya online sisteme geçilmesi
• Evden çalışma sistemine geçilmesi
• Ülkelerin salgın nedeni ile ekonomik paketler düzenlemeye başlaması
• ………

SARS-CoV-2

https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=75388780

https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=36912810

https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=6701700

By Jonathan Corum,

Fiziksel mesafenin önemi

SARS-CoV-2
• Virusun cansız maddelerin yüzeylerinde ne kadar süre aktif kaldığı ABD de çalışılmış ve şu sonuçlar bildirilmiştir.
• Ortamın sıcaklığı ve nemli oluşu bu süreleri etkiler.

• Sonuç olarak, koronavirüslerin cansız yüzeylerde birkaç saat ila birkaç gün arasında aktif kalabildiğini söylemek mümkündür.
• Saç ve sakallarda tutulumu risk yaratır.
• Gıdalarda üremez. Gıdayı bozmaz.
• COVID-19 temelde damlacık yolu ile bulasan bir virüstür. Saatler içinde virus bulaşma özelliğini yitirir.

G. Kampf, et al. (2020). Persistence Of Coronaviruses On Inanimate Surfaces And Their Inactivation With Biocidal Agents. Journal of Hospital Infection, sf: 246-251

SARS-CoV-2
• SARS-CoV-2, damlacık ve temasla bulaşır. Ellerin sıklıkla yıkanmasının nedeni öksürükle ele bulaşan damlacıkların ağız, burun ve göze değmemesidir.

• DSÖ,
1 virusun hava yoluyla taşınamayacağını,
2 damlacıkların havada kalamayacak kadar ağır olduğunu ve hemen düştüğünü
3 Virusun hasta kişilerin öksürme, hapşırma veya konuşmaları esnasında bulaşabileceğini ifade etti (29 Mart 2020)

• Kuluçka süresi 6 -14 gündür. Bu süre vücuda alınan virusun yoğunluğuna, aktivitesine, konağın bağışıklık sisteminin gücüne ve altta yatan başka bir hastalığın var olmasına bağlı olarak değişir.
• Hipertansiyon, Diyabet, Kardiyovasküler problemi, kanser, kronik akciğer hastalığı olanlarda, kuluçka süresi kısa olacağı gibi hastalık da ağır seyreder.

https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=88763177

COVID-19 için risk grubunda olanlar :
• Uzak Doğuda hayvanlarla uğraşanlar
• Hasta yakınları
• Sağlık çalışanları
• 65 yaş üstü yaşlılar

Virusun kitlesel yayılım hızını artmasının nedenleri:
• CoV-2 taşıyan pozitif bireylerin zor tespit edilebilmesi
1 Enfekte insanların % 14’ü farkedilebiliniyor (Ruiyun L. et. al., 2020)
• Virusun semptomlar ortaya çıkmadan bulaşabilmesi,
• Kuluçka ve bulaştırıcılık sürelerinin uzun olması

31 Mart 2019 tarihi itibariyle;
• Dünya genelinde 777.798 bulaşlı insan var (total ölüm = 37.272)
• Bazı ülkelerdeki hasta ve ölümlerin güncel sayıları gösterilmiştir.

KORUNMA
• Hijyenik kurallara uymak gerekir.
• Zarflı virus olduğundan ( zarfı lipoid yapıdadır) yağ çözücüler ve sabuna karşı hassastır. Temizliğimizi bu maddelerle yapmalıyız.
• Kalabalıktan uzak durmak
• Sarılmamak, öpüşmemek gerekir.
• Hastalık sonrası sekonder bir enfeksiyona yakalanmamak için pnömoni aşısı önerilmektedir.
• Seyahatleri kısıtlamak gidilecek yer hakkında bilgilenmek lazımdır.

• Antibiyotik tüm viruslarda olduğu gibi Corona virusa da etki etmez.
• Bağışıklık sisteminin güçlü olması önemli bir kazançdır.
• Bağışıklık sistemini güçlendirici özel bir gıda yoktur.
• Burun içi temizlik için uğraşmak virusu uzaklaştırmak yerine, lokal IgA nın uzaklaşmasına neden olabilir.
• Dengeli beslenme, yeterli uyku, fiziksel aktivite önerilmektedir.
• Dışardan soğuk yiyecek ısmarlanması azaltılmalı, gelen ambalaj ve kap malzemeleri çöpe atılmalı veya dezenfekte edilmelidir.
• Odalar sıklıkla havalandırılmalıdır.
• Kapı kolları, elektrik düğmeleri, asansör düğmeleri temizlenmelidir.
• Virus yüksek sıcaklıkta inaktif olacağından, çamaşırların 60 de yıkanmaları yeterlidir.
• Temizlikte 1/1000 oranında çamaşır suyu kullanılmalıdır. Kabaca bir kova suya bir fincan çamaşır suyu yeterlidir.

• Dezenfektanların gereksiz yerde ve fazla kullanılması; kişilerde alerji, dermatit gibi problemlere yol açabileceği gibi, dirençli bakterilerin de oluşmasına ve daha sonra problem yaratabilmesine sebep olabilir.
• Ellere dezenfektan uygulanmaz. Ellere antiseptik sıvılar uygulanır.
• Hasta olmayanların maske takması gereksizdir yine semptomsuz enfekte birey olunabileceği için başkalarını korumak amacı ile önlem  amaçlı kullanılabilir.
• Ellerin sıklıkla yıkanması eldiven kullanmaktan daha etkilidir. Saç kurutma makinesi ve ellerin makineyle kurutulmasına gerek yoktur.

Havaların ısınması;
• Evlerin daha iyi havalanması, virusun cansız ortamlarda daha az süre tutunmasını sağlar. Ama virusun yayılmasına engel olması söz konusu değildir.
• Sosyal izolasyon yani bir süre evde kalmak, bulaşma zincirini koparacaktır.

SARS-CoV-2 TANI

• Bütün mikroorganizmaların tanısında kullanılan yöntemler kullanılmaktadır.
• Hasta kanı serumunda koronaviruse karşı oluşmuş antikor aranır. Saptananantikor, hastalığın halen varlığını veya geçirilmiş olduğunu belirler.
• Veya doğrudan hastada koronavirus (virusun kimlik kartı olan genetik materyali) araştırılır. PZR (PCR) (Polimeraz Zincir Reaksiyonu = Polimerase Chain Reaction) adı verilen bu test kesin tanıda önemli bir testtir.

https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=88701672

https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=83788874

Aşı ve etkili ilaç çalışmaları

• Şu anda SARS-CoV-2 için onaylanmış bir aşı yok
• COVID-19 aşı çalışmaları laboratuvar ortamlarında (invitro) devam etmektedir.
• Küresel olarak SARS-CoV-2 teröpatik süreci içinde 15 potansiyel aşı adayı var. Bu adaylar çok sayıda değişik teknoloji kullanıyor (mesajcı RNA, DNA-temelli, nano parçacık,sentetik ve modifiye edilmiş virüsbenzeri parçacıklar).

https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=24053549

Aşı ve etkili ilaç çalışmaları

Amerika
• Inovio Pharmaceuticals (ABD) klinik-öncesi geliştirme aşamasında
• Moderna Therapeutics (ABD) aşı adayı (mRNA-1273) için Faz-deneyler başvurusunu yaptı.
Çin
• Çin Askeri Tıp Bilimleri Akademisi, aşı adayı (Ad5-nCoV) için klinik deney onayı aldı (17 Mart 2020).
Fransa
• sıtmayla mücadele için kullanılan «Plaquenil» isimli ilacın COVItedavisinde etkili olduğunu duyurdu.
Avustralya
• Sıtma ve HIV tedavisinde kullanılan hidroksiklorokin ve Kaletra kombinasyonunun tedavide etkin olduğunu bildirdi.
İsrail, Hollanda, Hindistan, Belçika gibi ülkeler de antikor üretimi, aşgeliştirme gibi umut vadeden çalışmalar yaptıklarını duyurdular.

COVID-19

• Enfeksiyonun 2021’e kadar iyi ve kötü ihtimaller dahilinde 2 ila 5 milyar insana bulaşma olasılığı var
• İyileşen insanlar tekrar enfekte olabiliyor.
• Aşısı ve ilacı olmayan COVID-19 için hastanede yapılan semptomları hafifletmek ve bağışıklığı desteklemek.

https://www.theatlantic.com/health/archive/2020/02/covid-vaccine/607000/, Liuqian L. et.al., 2020

2019-20 koronavirüs pandemisi sırasında bir hastadan izole edilen SARS-CoV-2 virionlarının (kırmızı) mikrografisi

https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=87960895

COVID-19’dan şüphelenildiğinde;

1. Semptomlara bakılır
a. öksürük
b. soğuk terleme veya boğaz ağrısı
c.nefes darlığı (oksijen seviyesi %93’ün altındaysa)
2. Oksijen verilebilir ve hemen yalıtım altına alınabilir
3. Tedavi olarak; arbidol ve nemonaksin (veya linezolid)
4. Kan sayımı ve ateş ölçümü
a Eğer ateş 37.3°C üzerindeyse, göğüs tomografisi çekilerek solunum virüslerinin varlığına bakılır.
5. Eğer ateş yoksa, lenfosit sayımı yapılır ve litre başına 1100μ\muμ altında olup olmadığı incelenir.
Eğer durum buysa, yine göğüs tomografisi çekilir.

6. Bu durumda virüs teşhis edilirse,viral zatürre tanısı koyulabilir. Bu durumda yalıtım altına alınarak SARS-CoV-2 testi uygulanır. İlaç olarak solunum kuinolonları ve arbidol uygulanacaktır.
7. Test pozitif gelirse, derhal COVID-19 konusunda özelleşmiş hastanelere sevk edilir.
8. Eğer viral zatürre teşhisi konamazsa, herhangi bir diğer zatürre olup olmadığı incelenecektir. Eğer başka bir zatürre tipine rastlanırsa, o zatürreye uygun tedaviye başlanacaktır. Bu süreçte başka bir hastaneye sevk edilebilir veya eve gönderilebilinir.

About Post Author

Editör

See author's posts