Merkez Bankası Mayıs ayı ödemeler dengesini açıkladı.
1- Dış açıklar sürdürülemez.
Ocak-Mayıs 5 aylık cari açık 37,3 milyar dolar oldu. Bu kadar döviz kaybettik diyemiyoruz, çünkü birde net hata ve noksan kaleminden 18, 5 milyar dolar nereye gittiği neden çıktığı belli olmayan döviz çıkışı var. Beş ayda toplam kaybımız 55,8 milyar dolar oldu.
2- Borç artıyor, doğrudan yabancı yatırım sermayesi gelmiyor, yerli sermaye de çıkıyor.
Türkiye bir yıl içinde 242 milyar dolar dış borç ödeyecektir. Cari açık arttıkça dış borçlar da artıyor. Çünkü cari açığın en iyi finansman aracı uzun dönem için gelen doğrudan yabancı yatırım sermayesidir. Türkiye’ye bu beş ayda gelen yabancı yatırım sermayesi gelmiyor, tersine yerli sermaye de çıkıyor.
Ocak-Mayıs 5 ayda;
- Gayrimenkul dâhil 220 milyar dolar net sermeye çıkışı olmuştur.
- Yurt dışı yerleşiklerin Türkiye ye doğrudan yatırımları 4 milyar 10 milyon dolar,
- Yurt içi yerleşiklerinde yurt dışındaki doğrudan yatırımları aynı şekilde 4 milyar dolar oldu.
- Yurt dışı yerleşiklerin vatandaşlık da verilmesine rağmen Türkiye’den 5 ayda satın aldıkları gayrimenkul 983 milyon dolar, yerleşiklerin yurt dışından satın aldıkları gayrimenkul 950 milyon dolardır. Yaklaşık aynıdır.
Türkiye ye doğrudan yabancı yatırım sermayesi girişi olmadığı için Türkiye cari açığını dış borçlanma yoluyla finanse ediyor. Bu nedenledir ki, 2023 Mayıs ayında 202,9 milyar dolar olan bir yıl içinde ödenmesi gereken dış borç stoku 2026 Mayıs ayında 242 milyar dolara yükseldi.(Aşağıdaki tablo)
3- Sıcak para da çıktı.
Bu sene ilk beş ayda, 3,7 milyar dolar sıcak para çıktı. MB reel faiz vermesine rağmen sıcak para çıkıyor, çünkü spekülatif sermaye olan sıcak para bile demokrasi ve hukuk sorunları nedeni ile güven duymuyor.
Morgan Stanley Capital International (MSCI), Financial Times Stock Exchange (FTSE), S&P Global, Türkiye de sermaye piyasasında hissedarlar yapısı şeffaf değil, borsada koordineli işlem şüphesi var, spekülatif sorunlar fiyat oluşumunu engelliyor diye sermaye piyasasını tenkit ettiler. Eğer istenenler gerçekleşmezse, Türkiye gelişmekte olan ülke statüsünden bir alt dereceye sınırlı piyasalar seviyesine gerileyecek. O zaman sıcak para girişi de tamamıyla kesilecek.
4- Swap Hariç net rezerv 40 milyar dolar, bu tabloyu karşılayamaz.
3 Temmuz, Merkez Bankası resmi rezervleri;
- Brüt rezerv 159,7 milyar dolar,
- Net Rezerv 55 Milyar dolar,
- Swap hariç net rezerv 40 milyar dolardır.
Döviz talebi arttığında Merkez Bankası’nın piyasaya ne kadar süre müdahale edebileceğini anlamak için swap hariç rezerv daha anlamlıdır. Bu durumda çok yetersiz olduğu anlaşılıyor.
5- Nereye gidiyoruz?
Türkiye’nin ithalat yapısı;
- Sermaye -yatırım malları oranı yüzde 13,9,
- Ara mallar oranı yüzde 71,7,
- Tüketim malları oranı yüzde 14,1’dir.
Türkiye de Cari açığın milli gelire oranını alıp, başka ülkelerle karşılaştırmak imkânı yoktur. Çünkü Türkiye ‘de üretim ithal girdiye ortalama yüzde 40 dolayında bağımlıdır.
Döviz krizi Türkiye de her zaman ağır ekonomik krizlere neden olmuştur.
Döviz sıkıntısı çıkarsa, üretimde daralma olur. İlave olarak Tüketim malı ithal etmek için yeterli döviz olmayınca, mal kıtlığı olur. Allah korusun ilaç sıkıntısı çekeriz. Ama Allaha bırakmak yeterli değil, çünkü gereğini yapalım diye bize akıl vermiş.
6- Normal çözüm yolları tıkalıdır.
İktisatçı olsun veya olmasın, aklıselim sahibi olupta bu gidişattan endişe duymamak mümkün değildir.
Bu tabloyu Mehmet Şimşek’in sıcak para arkasında dolaşarak telafi etmesine imkân yoktur. Zaten sıcak para kırılganlığı ve kriz potansiyelini artırır. Aynı şekilde, Türkiye’nin Araplara arsa satmasıyla veya hazır altyapı yatırımlarını satması ile de bu tablo telafi edilemez.
Mehmet Şimşek kendine göre çok sayıda grafikler açıklıyor. Ama anlaşılıyor ki ya bu verilerden habersiz veya gizliyor.
Eğer Hükümet ve ekonomi yönetimi bu durumu görüyor ve umursamıyorsa, demek ki bizim bilmediğimiz çözüm yolları var.
Yayınlama 14Temmuz 2026
Yayın Köşe Yazıları, Son Köşe Yazıları, vitrin, vitrin2, Yeni Çağ
About Post Author
