GENÇLERİNİ KAYBEDEN BİR TOPLUMUN KALKINMA YOLU TIKALIDIR.
Enflasyonun ekonomik ve sosyal maliyetleri vardır. Ama mücadele ederseniz enflasyonu çözer ve bu maliyetleri düşürebilirsiniz yine ekonomide daralma, GSYH’ da eksi büyüme olur. Önlem alırsanız yeniden büyüme başlar. Döviz sorunu ve dış borç krizlerinin ekonomik etkileri, İMF ile işbirliği yaparsanız kısa sürede çözülür. Sosyal planlar yaparsanız gelir dağılımı düzelir. Ama;
Bir… Cari açık eğer, üretken yatırım, teknoloji ithali ve ihracat kapasitesi yaratmıyorsa, kaynak ve döviz kaybıdır.
Bizim ithalat içinde yatırım malı ithalatı yüzde 15 dolayındadır. Bu oran da ancak mevcut yatırımların amortismanına yeter. Yani teknoloji ve yeni yatırım malı ithalatı yapmıyoruz. Bizdeki cari açık tüketim, enerji, ara malı bağımlılığı, düşük tasarruf ve sıcak para finansmanından ileri geliyor. Bu nedenle Cari açık telafi edilmez. Kaynak ve döviz çıkışı net kayıptır.
Türkiye 2003 başından 2026 Nisan sonuna kadar 22 yıl 4 ayda 787 milyar 927 milyon dolar cari açık vermiştir. Bu kayıp dış ekonomik ilişkilerden ileri gelen kesin kayıptır. Kalıcı refah kaybı demektir.
İki… Beyin göçü beşeri sermaye kaybıdır. Dönüş programları yapsanız ve teşvikler verseniz bile tam dönüş sağlayamazsınız. Kısmen de olsa kayıpların telafisi yoktur.
1- Beyin göçünün boyutu
TÜİK 2024 verilerine göre, Yüksek öğrenim mezunlarının yüzde 2’si beyin göçü yoluyla gidiyor. Yüksek öğrenimin yarısı açık öğretim ve uzaktan eğitim, yarısı da örgün eğitim olduğuna göre, Örgün eğitimde mezunlarının yüzde 4’ü yurt dışına beyin göçü olarak gidiyor.
En yüksek beyin göçü oranına sahip lisans programları sırasıyla;
- Moleküler biyoloji ve genetik yüzde 15,0,
- İşletme mühendisliği Yüzde 10,8,
- Elektronik mühendisliği Yüzde 9,6,
- Matematik mühendisliği yüzde 9,5,
- Biyomühendislik Yüzde 9,4 tür.
Kaldı ki, çalışan mühendis, doktor ve akademisyenler arasında da beyin göçü fazladır.
2- Beyin göçü konusunda ‘’Bir yandan yetişmiş insan kaybı kamu hizmetlerini ve kalkınmayı zayıflatabilir. Öte yandan göçmenlerin gönderdikleri para, bilgi transferi, ticari bağlantılar ve geri dönüş ihtimali ülkeye katkı sağlayabilir. ‘’ şeklinde görüşler var. (Kapur & McHale (2005), Give Us Your Best and Brightest ) Bu görüş Hindistan, Çin, Güney Kore gibi ülkeler için kabul edilebilir ve fakat Türkiye için geçerli değildir. Çünkü Türkiye de ilave olarak ayrıca yaşam memnuniyeti sorunu var. Türkiye’den gidenler yalnızca iş bulmak ve para kazanmak için değil, aynı zamanda daha Demokratik olan ve hukuk güvenliğinin olduğu gelişmiş ülkelere daha iyi ve güvenli bir hayat sürdürmek için gidiyorlar.
3- Beyin göçünü engellemeliyiz.
Beyin göçüne neden olan faktörleri ve olayları çözersek, beyin göçü azalır. Bu kapsamda;
Ar-Ge oranını artırmalıyız.
2023 yılında Ar-Ge harcamalarının GSYH’ye oranı yüzde olarak şöyledir.
| ABD | 3,45 |
| Çin | 2,58 |
| OECD ort. | 2,90 |
| Türkiye | 1,42 |
Kaynak: Dünya Bankası ve TÜİK
Ar-Ge harcamalarını artırmak ve bu harcamaları objektif kriterlere bağlanak, liyakata göre düzenlemek gerekir.
İşgücü planlaması yapmalıyız.
Eğitimde iş gücü planlaması yapmak gerekir. İlerisi için işgücü tahminleri yaparak, eğitim sistemini, eğitim kurumlarını, mezun sayısını bu tahminlere göre düzenlemek gerekir. Ayrıca eğitimi ideolojiden uzak tutmak gerekir.
Liyakat ve objektiflik esas olmalıdır.
Akademide, kamuda ve büyük kurumlarda işe alım, yükselme, burs, proje desteği ve kadro süreçleri şeffaf olmalıdır. Torpil algısı azalmadan yüksek maaş tek başına yetmez. Gençlerin ülkede kalması için “çalışırsam karşılığını alırım” inancı gerekir.
Aslında devlete çöreklenen FETÖ sorununda, bunun zararlarını yaşadık. Çünkü onlar da kadroları liyakate göre değil, yandaşa ve tarikata göre doldurmuşlardı.
Vasıflı işgücü ve meslekler için asgari maaş ve ücret alt sınırı olmalıdır.
Her mesleğin göç nedeni farklıdır. Doktor için çalışma koşulları, şiddet riski, nöbet yükü ve gelir önemlidir. Akademisyen için özgür araştırma ortamı, fon, yayın desteği ve liyakat önemlidir. Yazılımcı ve mühendis için küresel ücret, hisse opsiyonu, uzaktan çalışma ve teknoloji ekosistemi önemlidir. Bu yüzden tek bir “beyin göçü paketi” değil, mesleklere göre tasarlanmış politikalar gerekir.
4- Demokrasi ve hukuk alanında reform yapılmalıdır.
Mitinglere katılan ve düşüncelerini açıklayan gençleri hapiste gören hiçbir ülke gençleri tutamaz. En önemli ve çözülmesi gereken Demokrasi ve hukuk reformu yapmanın önemi burada da görülüyor.
Özet olarak; Beyin göçünde işsizlik ve ücretler de etkilidir. Ama temel sorun iş ve maaş değildir; adalet, liyakat, özgür çalışma ortamı, araştırma imkânı, kariyer güveni ve yaşam kalitesi ve yaşam memnuniyetidir.
Yayınlama 18 Haziran 2026
Yayın Köşe Yazıları, Son Köşe Yazıları, vitrin, vitrin2, Yeni Çağ
About Post Author
