Moda mağazasında bir hanım örgü kazak fiyatı 90 bin lira, yine bilinen bir mağazada lacivert İtalyan erkek ayakkabı fiyatı 290 bin liradır. 2026 net asgari ücret 28.075,50 liradır. Bir asgari ücretlinin bu ayakkabıyı alması için yiyip içmeden 10 ay çalışması gerekir.
Yine piyasada 300 bin liralık takım elbise ve 5000 liralık takım elbise var. İkili piyasa yapısı oluştu.
Böyle bir piyasa için tuzun koktuğu piyasa diyebiliriz. Ölçü kaçtı, iş çığırından çıktı.
İkili piyasa yapısının oluşmasında temel neden gelir dağılımının aşırı bozulmasıdır. Gelir dağılımı aşırı bozulursa, gösteriş tüketimi artar.
Gösteriş tüketimi, insanların bir malı ya da hizmeti yalnızca kullanım değeri için değil, statü, prestij, zenginlik veya sınıf konumu göstermek için tüketmesidir.
Teorik olarak gösteriş tüketimi Thorstein Veblen’in 1899 tarihli Aylak Sınıfın Teorisi: Kurumların İktisadi İncelemesi (The Theory of the Leisure Class) isimli çalışması ile literatüre girdi. özeti; Toplumda zengin sınıflar, sadece ihtiyaçlarını karşılamak için değil, statülerini göstermek için tüketirler. Bu duruma “gösteriş amaçlı tüketim” denir. İnsanlar pahalı kıyafetler, lüks eşyalar, büyük evler veya gereksiz harcamalar yoluyla başkalarına zengin ve güçlü olduklarını kanıtlamaya çalışırlar
Türkiye’de neden arttı?
1- Gelir ve servet eşitsizliği arttı. Bunu hem resmi veriler, gini katsayısı gibi göstergeler, hem de halkın tepkisi gösteriyor.
Gelir dağılımı aşırı bozuksa, pahalı mal ve hizmeti satın alabilenler, alamayanlara karşı gösteriş amaçlı tüketim yapabiliyor.
Söz gelimi Almanya da asgari ücret yaşam maliyetini karşıladığı için, gösteriş tüketimi daha azdır.
2- Yolsuzluk, rüşvet, uyuşturucu ticareti, kaçakçılık gibi kayıt dışı veya yasa dışı yollarla elde edilen gelirlerde gösteriş amaçlı lüks tüketim daha yaygındır.
Bu gibiler statü ve meşruiyet arayışındadırlar. Servetin açıkça sergilenmesini güç, korku, itibar ve çevre hâkimiyeti kurmanın bir aracı gibi görürler. Lüks konutlar ve marka ürünler üzerinden kendilerini “başarılı” ve “saygın” göstermeye çalışırlar.
Türkiye, Transparency International’ın 2025 Yolsuzluk Algı Endeksi’nde 100 üzerinden 31 puan aldı. 182 ülke içinde 124. sırada yer aldı. 2012’den bu yana belirgin puan kaybı yaşayan ülkelerden biri olarak gösteriliyor. Yani gösteriş amaçlı tüketim için uygun zemin var.
İkili piyasa yapısı oluştu.
Gösteriş tüketimi, piyasada gelir ve statü temelli bir ayrışma yaratarak ikili piyasa yapısını güçlendirir. Bir yanda geniş kitlelere yönelik standart ve fiyat rekabetine dayalı mallar üretilirken, diğer yanda yüksek gelir gruplarının prestij ve ayrıcalık talebine cevap veren lüks mallar üretilir.
Lüks mallarda ürünün değeri yalnızca kullanım faydasından değil, aynı zamanda nadirlik, marka imajı ve sosyal statü göstergesi olmasından kaynaklanır. Bu nedenle lüks üreticileri arzı genişletmek yerine bilinçli olarak sınırlı tutabilir. Böylece kapasite kullanım oranı kitlesel üretime kıyasla daha düşük kalırken, ürün başına fiyat ve kâr marjı yüksek tutulur.
Sonuçta ekonomide daha az sayıda fakat daha pahalı mal ve hizmet üreten, toplumsal ihtiyaçlardan çok statü taleplerine cevap veren ayrıcalıklı bir üretim alanı ortaya çıkar.
Netice olarak nereden bakarsak bakalım, bugün yaşamakta olduğumuz ekonomik sorunlar, yalnızca istikrar sorunu değil aynı zamanda çok yönlü yapısal sorunlara dönüştü. Bağlayıcı ekonomik ve sosyal kalkınma planlarına dönmeliyiz.
Yayınlama 6 Mayıs 2026
Yayın Köşe Yazıları, Son Köşe Yazıları, vitrin, vitrin2, Yeni Çağ
About Post Author
