2025 üçüncü çeyreğinde (Ağustos- Eylül- Ekim) sanayi sektörü yüzde 6,5 oranında büyüdü. Bunun temel nedeni, 2024 yılının aynı çeyreğinde sanayi sektörünün yüzde eksi 2,2 oranında daralmasıdır. Yani baz etkisi ortaya çıktı.
Sanayide üretim artışı da doğal olarak geçen yılın üçüncü çeyreğine göre arttı.
2024 yılı üçüncü çeyreğinde sanayi üretim endeksi 3 aylık ortalama 108,1 iken 2025 yılı üçüncü çeyreğinde 111,9 oldu. Yüzde 3,5 oranında artış var.
Öte yandan 2024 yılında sanayideki sorunlarda değişme olmadı. Bu durumda sanayide üretim artışı ve büyüme için dikkat çekiyor. Zira 2025 Üçüncü çeyreğinde;
1- TÜİK verilerine göre 2025 üçüncü çeyrek ücretli çalışanlarda bir yıl önceki aynı döneme göre;
- Ağustosta eksi 0,7,
- Eylül de eksi 0,5 ve
- Ekimde eksi 1,1 düştü.
Ücretli çalışanların yerine kısa sürede kayıt dışı çalışanların istihdamı mümkün değildir. Yine kısa sürede emek verimliliği de artmaz. O zaman ortaya çelişkili durum çıkıyor.
2- 2025 üçüncü çeyreğinde imalat sanayiinde büyüme daha yüksek 7,7 oldu. Ama aynı çeyrekte imalat sanayiinde kapasite kullanım oranı düştü. (Aşağıdaki tablo)
Kapasite kullanım oranı düştüğü halde üretimin artması için, emek verimliliğinin artması gerekir. Bu da bir veya birkaç ay içinde olacak iş değil.
3- Üçüncü çeyrek olarak; brüt yatırım harcamalarında değişim, 2024 yılında yüzde 24,7 iken, 2025 yılında yüzde 7,6’ya geriledi. (Yukarıdaki tablo)
4- Merkez Bankası reel sektör anket sonuçlarına göre, 2025 yılında özel yatırımlar bir önceki yıla göre düştü. (Aşağıdaki tablo)
MEVCUT YIL BRÜT YATIRIM HARCAMALARININ BİR ÖNCEKİ YILA GÖRE DEĞİŞİMİ
Yatırım harcamaları GSYH artırır. Harcama başlar başlamaz, yeni istihdam, makine ve teknik harcamalar, talebi ve büyümeyi artırır. Ama 2025 bahar ve güz döneminde özel sektör yatırım yapmadığını söylüyor.
5- Üretim artışı stok değişimi ile de gelebilir. Ancak imalat sanayiinde olduğu gibi yüzde 7,7 büyüme yaratmaz.
O zaman bu çelişki nereden geliyor?
GSYH “sanayi büyümesi” katma değer üzerinden (deflatörlerle “reel”e çevrilerek) hesaplanır. Sanayi üretim endeksi farklı bir veri seti ile ölçülür.
TÜİK’de GSYH’ da büyüme hesabı olarak; ‘’ Fiyat değişimlerinin etkisinden arındırılıp yalnızca gerçek değişimin ölçülmesi için fiyat yapısının güncel olması gerekmektedir. Ardışık iki yıl hesaplamalarında sabit bir yıldaki fiyatın kullanılmasının yerine önceki yılın fiyatları kullanılarak zincirlenmiş hacim endekslerine ulaşıldığında; fiyat değişimlerinden arındırma işlemi daha sağlıklı olmaktadır. ‘’ diyor.
Özetin özeti, iş gelip fiyatların gerçekleri yansıtıp yansıtmadığına bağlanıyor.
Yayınlama 18 Aralık 2025
Yayın Köşe Yazıları, Son Köşe Yazıları, vitrin, vitrin2, Yeni Çağ
About Post Author
