Nominal dolar kurundan, Fert başına GSYH hesap etmek her zaman risklidir. Zira, milli paranın değerli olup olmadığı fert başına GSYH’yi etkiler.
Bu nedenledir ki, bir ülkenin dolar değerini esas alarak orta gelir tuzağına düşüp, düşmediğini de bilemeyiz. Bunun için dolar kurunun dengede ve istikrarlı olması gerekiyor.
Aslında dalgalı kur politikasının gerekçesi de Kur hareketlerini frenlemektir.
Teorik olarak dalgalı kur sisteminin döviz kurunu dengeye getireceği savunulmuştur. Dalgalı kur sisteminde, cari açık ortaya çıkarsa döviz ihtiyacı ve döviz talebi artar. Döviz kuru değer kazanır, milli para değer kaybeder. Ülkenin dış rekabet gücü̈ artar. Çünkü milli parayla hesaplanan ürün fiyatı, döviz cinsinden düşer. Milli paranın değeri yüzde 40 düşerse, ihracatçı 1 dolara sattığı ürünü 60 sente düşürebilir. Buna karşılık ithal malları da milli para cinsinden yine yüzde 40 oranında daha pahalı olur. Sonuçta ithalat talebi düşer. İhracat artar.
Dış ticaret açığı ve cari açık kalkar. Dış ödemelerde yeniden denge sağlanır. Cari fazla veren durumlarda ise tersi olur.
Ancak, gelişmiş ekonomiler için uygun bir sistem olan dalgalı kur sistemi, Türkiye’nin 2001 yılındaki ekonomik yapı ve piyasa yapısı ile uyumlu değildi. Aslına bakarsak bugün de uyumlu değildir. Zira, dalgalı kurun çalışması için;
- Türk Lirasının uluslararası piyasalarda konvertibl para olarak kabul görmesi,
- Cari açık ve döviz pozisyon açığının olmaması veya çok düşük olması gerekiyor,
- Vadeli döviz işlemlerinin gelişmiş olması gerekir.
Formun Altı
Teorik olarak, dolar/TL reel kur endeksini hesaplarken dört veri kullanırız:
- Bir… Baz yılı, ortalama dolar kuru,
- İki…Baz yılına göre TL enflasyonunda artış; (Ben İTO geçinme endeksini kullanıyorum.)
- Üç… Eksi aynı dönemde Dolar enflasyonu,
- Dört… Dolar endeksinde değişme
Bu verilere göre hesaplarsak, Kasım ayında dolar kurunun 53,789 TL olması gerekirdi. Oysaki Kasım ayı ortalaması olarak dolar kuru 42,2783’tür. Dolar kurunun daha düşük kalmasının nedeni dezenflasyonist politikalarda MB‘nın kura aşırı müdahalesidir.
Burada iki sorun var;
- Birisi, MB’ TÜFE bazlı reel kur endeksine göre TL’ halen değersizdir. Bunun nedeni yalnızca dış ticaret verilerine dayanmasıdır.
- İkincisi, iç piyasanın, ülke risk primini, iç dış faiz farkını doğru yansıttığı varsayımıdır.
Hükümet 2025 fert başına geliri, 17 748 dolar olarak açıkladı.
Eğer bu hesap bastırılmış kura göre yapılmamış olsaydı, 2025 fert başına GSYH 13 975 dolar olacaktı.
Bir hükümetin fert başına gelir artışı ile övünmesi çok doğaldır. Ancak biz dünyada yalnız değiliz. Bu gelirin diğer ülkelere göre ne seviyede olduğu önemlidir.
Söz gelimi piyasa ekonomisine daha sonra geçen Polonya da 2025 fert başına gelir daha yüksek 18524 dolardır. 1960 da fert başına geliri bizim yarımız kadar olan Güney Kore’de, bugün 36 351 dolardır.
Dahası fert başına yıllık gelirin 17 748 dolar olması, üç kişilik bir ailenin aylık gelirinin 173 736 lira olması demektir. (2025 ortalama dolar kuru =39,1561) Ama bir eşi ve bir çocuğu olan asgari ücretlinin aylık geliri 22 104 liradır.
Elbette hiçbir ülkede gelir dağılımında yüzde yüz adil gelir dağılımı olamaz. Ama Türkiye de fark kamu vicdanını rahatsız edecek, sızlatacak boyuttadır.
Eğer Fert başına gelirimiz arttı diye kulağımızın üstüne yatarsak, yattığımız yerde kalırız.
Yayınlama 11 Aralık 2025
Yayın Köşe Yazıları, Son Köşe Yazıları, vitrin, vitrin2, Yeni Çağ
About Post Author
